[Tá mé fíorbhuíoch do Phobal an Chaistil as cead a thabhairt domh an t-ábhar seo a fhoilsiú. Is leo an chóipcheart i gcónaí]
Seo leabhrán de bhéaloideas Ghlinntí Aontroma, i nGaeilge na nGlinntí, foilisithe ag Pobal an Chaistil.
Ba é Séamus Ó Duillearga a bhailigh an t-ábhar.
Foilsíodh é den chéad uair in ...
Watson, Seosamh: "Séamus Ó Duilearga's Antrim Notebooks - I: Texts", Zeitschrift für Celtische Philologie 40 (1984) 74-117.
____: "Séamus Ó Duilearga's Antrim Notebooks - II: Language", Zeitschrift für Celtische Philologie 42 (1987) 138-218.
____: "Séamus Ó Duilearga's Co Antrim Notebooks", Éigse 20 (1984-5) 187-211.
____: "Seanchas Ghlinntí Aontrama - 1", An tUltach 66:1 (1/1989) 9-11.
____: "Béaloideas", An tUltach 66:10 (10/1989) 9-10.
Tá sé curtha in atheagar ag Seosamh Watson, nótaí le Ciarán Dunbar.
 |
| An áite a maraíodh an faolchú fo dheireadh a bhí in Éirinn |
1. An mac tíre
fá dheireadh a bhí in Éirinn
Mharbh siad
an faolchú fá dheireadh a bhí in Éirinn in
garraí m'athar, in áite a bheir siad Coill Uisneach air. Ársochaidh[i] mé an dóigh
daoibh a fuair siad é amach. Bhí scrios 'gá
dhéanamh ar na caoirigh agus [ar]
na huain agus cha dtiocfadh leofa a fháil amach goidé bhí 'gá dhéanamh. Chuaigh buachaill de na comharsanaigh
amach maidin amháin go moch agus bhí dhá
mhadaidh leis. Thoisigh sé siar Sliabh Bearracháin[ii] ach
chuaigh sé síos go Lag na Loch - sin
áite idir cúl[iii] Chnoc Ramhar[iv] agus Lag na Loch -
agus chonaic sé an beathach ag folach
ins an fhraoch agus cíob fada
a bhí ann. Sin an áite a bhí an fuaimheas
aige.
Thill sé chun an bhaile agus deir sé do na comharsanaigh
go bhfaca sé an faolchú. Chuaigh siad uilig
go léir amach agus a chuile madra maith a bhí aca. Thug sé iad chun an áite a chonaic sé an beathach ag folach. Nuair a chuaigh siad chóir an áite d'éirigh
sé. Thaispeáin an fear an áite dhóibh. Chonaic
an mhuintir eile agus chonaic na madaidh a bhí leofa é. Chuir siad na madaidh air. Rith sé píosa maith amach chun an tsléibhe ach chonaic sé nach dtiocfadh leis na madaidh a fhágáil. Thiontaigh sé agus
rinn sé ar son barr [na creige[v]].
Chuaigh sé
go dtí barr na creige a bheir siad Binn Bhán
air ach cha dtiocfadh leis [a] fháil síos ansin. Ansin, rith sé go dtí áite a bheir siad Coire air[vi] ach cha
dtiocfadh leis fháil amach ón tsléibh. Bha na madaidh ins an taobh amach dhe ansin anuas go dtí Mala na bhFóidí, áite a bhí sé cothrom. Thill siad é agus chuir siad trasna Alt an Deiscirt é agus
ansin go dtí Coill Uisneach. Bhí dhá gharraí ann agus bhí neart crainn móra ann. Léim sé thairis an bhalla
agus na madaidh ag a sháil. Bhí sé
dall leis an fallas agus chan fhaca sé cá áite an raibh[vii] sé ag
dul agus bhuail sé a cheann ar chrann mór agus thuit sé agus
ansin rinn na madaidh air agus stróic siad ón [a] mhullach go dtí a sháil. Chuala mise gurb é sin an
faolchú fo dheireadh a bhí in Éirinn.
Séamas Mac Amhlaidh, Bun na hAbhna, 1920
FOCLÓIR
folach :
folú
cíob :
cíb, ‘course mountain grass’
fuaimheas : brocais
thill
sé : d’fhill sé
thill siad
é
: thiontaigh siad é
fallás :
allas
thuit sé
: thit sé
fo dheireadh : faoi dheireadh (i. deireanach)
